و لحج نيز ديدن كرده و از آنها به تفصيل سخن گفته است . كتاب سفرنامهء او در 1510 م / 916 ه . ق در رم انتشار يافت ، در متن اثر حاضر تاريخ سياحت او را 920 ه . ق‌آورده كه قطعا غلط است . پس از وارتما ، پرتغاليان تحت فرمان آلبوكرك در 1513 م / 919 ه . ق به عدن حمله كردند تا راه درياى سرخ را بر تجار مسلمان ببندند . به نوشتهء آلبوكرك ، يكى از ناخدايان پرتغالى به نام گرگوريو داكوادراس كه كشتى او در ساحل يمن دچار شكستگى شده بود ، پس از دشوارىهاى فراوان از عربستان گذشت و خود را به جزيرهء هرمز رساند . اگر نوشته آلبوكرك صحيح باشد ، داكوادراس نخستين اروپايى است كه از جزيرة العرب عبور كرده و قطعا در سر راه از شهرهاى مكه و مدينه هم گذاشته است . ديگر از اروپائيان كه به مكه و مدينه سفر كرده ، بايد از جوزف پيتس يا ژوزف پتس - ذكر شده در متن حاضر - نام برد . وى در 15 يا 16 سالگى در دريا اسير شد و پس از پذيرش اسلام همراه ارباب خود به زيارت مكه رفت و در بازگشت به انگلستان ، سفرنامهء خود را انتشار داد . همچنين بايد از هيئت دانماركى ياد كرد كه از اعضاى آن هيئت پترفور سكول طبيعى دان و كارستن نيبور بودند و ديگر اعضاى اين هيئت ، يك طبيب ، يك حيوان‌شناسى ، و يك مهندس كه از آن ميان فقط كارستن نيبور زنده ماند و توانست به دانمارك مراجعت كند و در بازگشت كتابى با عنوان مسافرت به ديار عربستان منتشر كرد و در آن كتاب از پديدهء سيايسى و مذهبى عربستان با عنوان وهابيان ياد كرده و به هنگام بازگشت چون از ايران گذشته خرابه‌هاى تخت جمشيد را ديده و مطالب فراوانى دربارهء تخت جمشيد و آثار اشكانى و عكس‌هايى از كتيبه‌هاى ميخى تهيه نموده ، نيبور نخستين كسى است كه مطالبى دربارهء وهابيان نوشته و بسيار حائز اهميت است . در سدهء نوزدهم ميلادى تعداد زيادى از سياحان به عربستان مسافرت و مكه و مدينه را مكرر بازديد كردند و در آثار خود توصيف وافرى از عربستان و شهرهاى آن بويژه مكه و مدينه به دست داده‌اند . نخستين فرد مسيحى كه از كه ديدن كرد يك نفر اسپانيائى به نام دومينگو باذيا اى لبليچ كه با نام مستعار على بى و به ادعاى اينكه از اخلاف عباسيان است به مكه رفت و پس از وى ، اولريش ياسپار زتسن گياه شناس اروپائى دنبال كار او را گرفت ، اگرچه در زبان عربى متبحر بود در معرض بدگمانى قرار گرفت و با آنكه حج خانهء خدا كرد و در آنجا آسيبى به او نرسيد ، پس از سفرهاى زياد در يمن و حجاز ، در نزديكى تعز به قتل رسيد . سياح اروپائى ديگر يوهان لودويك بوركهارت - در متن اثر حاضر « برق حارد » - است كه